Burkulma ve Kırıklarda İlk Yardım Uygulamaları

Burkulma ve Kırıklarda İlk Yardım Uygulamaları

Burkulma ve kırıklar; düşme, çarpma, spor yaralanmaları, trafik kazaları veya eklemin normal hareket sınırını aşması sonucunda ortaya çıkabilir. Her iki durumda da doğru ilk yardım uygulamaları, ağrının ve şişliğin azaltılmasına, yaralanmanın kötüleşmesinin önlenmesine ve kişinin güvenli biçimde sağlık kuruluşuna ulaştırılmasına yardımcı olur.

Ancak kırık ile burkulmayı yalnızca belirtilere bakarak kesin olarak ayırt etmek her zaman mümkün değildir. Şüpheli durumlarda yaralanmayı kırık kabul ederek hareket ettirmemek ve tıbbi yardım almak en güvenli yaklaşımdır.

Burkulma Nedir?

Burkulma, eklemi destekleyen bağların gerilmesi veya kısmen ya da tamamen hasar görmesidir. En sık ayak bileği, diz, el bileği ve parmaklarda görülür. Burkulma sonrasında ağrı, şişlik, morarma, hassasiyet ve eklemi hareket ettirmekte zorlanma ortaya çıkabilir.

Kırık Nedir?

Kırık, kemiğin bütünlüğünün kısmen veya tamamen bozulmasıdır. Kırık kapalı olabilir ya da kemik cildi yaralayarak dışarıdan görülebilir. Şiddetli ağrı, şekil bozukluğu, anormal hareket, hareket kaybı, morarma ve şişlik kırık belirtileri arasında yer alır. Açık kırıklarda yara bölgesinde kanama ve kemik dokusunun görünmesi söz konusu olabilir.

Burkulma ve Kırık Belirtileri

Burkulmalarda İlk Yardım Nasıl Yapılır?

Burkulma şüphesinde temel amaç, şişlik ve ağrıyı azaltmak ve eklemi daha fazla zorlamamaktır. İlk yardım sırasında aşağıdaki adımlar uygulanabilir:

• Dinlendirin: Yaralı kişinin burkulan eklem üzerine basmasını veya eklemi zorlayacak hareketler yapmasını engelleyin.
• Soğuk uygulayın: Buz veya soğuk paketini ince bir beze sararak yaralı bölgeye kısa aralıklarla uygulayın. Buzu doğrudan cilde koymayın.
• Yüksekte tutun: Şişliği azaltmak amacıyla yaralı uzvu, kişinin durumuna uygunsa kalp seviyesinin üzerinde destekleyin.
• Destekleyin: Eklemi rahat bir pozisyonda tutun. Sıkı bandaj uygulaması gerekiyorsa dolaşımı bozmayacak şekilde yapılmalıdır.
• Dolaşımı kontrol edin: Parmaklarda uyuşma, soğukluk, solukluk veya morarma oluşursa bandaj gevşetilmeli ve tıbbi yardım alınmalıdır.

Burkulma sonrasında ağrı çok şiddetliyse, kişi yaralı uzvu kullanamıyorsa, belirgin şekil bozukluğu varsa veya şişlik hızla artıyorsa kırık ya da ciddi bağ yaralanması olasılığı değerlendirilmelidir.

Kırıklarda İlk Yardım Uygulamaları

Kırık şüphesinde en önemli kural, yaralı bölgeyi gereksiz yere hareket ettirmemektir. İlk yardım uygulamaları şu şekilde olmalıdır:

• Güvenliği sağlayın: Öncelikle olay yerindeki trafik, elektrik, yangın veya düşme riski gibi tehlikeleri kontrol edin.
• 112’yi arayın: Özellikle açık kırık, ciddi kanama, şekil bozukluğu, bilinç değişikliği veya çoklu yaralanma varsa 112 Acil Çağrı Merkezi’nden yardım isteyin.
• Yaralı bölgeyi sabitleyin: Kırığın üst ve altındaki eklemleri de destekleyecek şekilde bölgeyi bulunduğu pozisyonda sabit tutun.
• Atel kullanırken dikkatli olun: Eğitimli değilseniz ve güvenli biçimde uygulayamıyorsanız zorlayıcı bir atelleme yapmayın. Mevcut malzemelerle bölgeyi nazikçe desteklemek yeterli olabilir.
• Açık yarayı kapatın: Steril veya temiz bir örtüyü yaranın üzerine gevşekçe yerleştirin. Dışarı çıkan kemiği içeri itmeyin.
• Kanamayı kontrol edin: Kanama varsa yaranın çevresine, kemiğe baskı uygulamadan temiz bir bezle nazikçe basınç uygulayın.
• Takı ve sıkı eşyaları çıkarın: Şişlik artabileceği için yüzük, bilezik, saat veya sıkı kıyafetleri mümkünse erken dönemde çıkarın.
• Yiyecek ve içecek vermeyin: Ameliyat veya tıbbi işlem gerekebileceğinden sağlık ekipleri gelene kadar kişiye yiyecek ve içecek vermemek daha güvenlidir.

Açık Kırıkta İlk Yardım

Açık kırık, kemiğin cildi yaraladığı veya yaranın kırık bölgesiyle bağlantılı olduğu acil bir durumdur. Bu durumda kemik kesinlikle yerine itilmeye çalışılmamalı, yara temizlenmemeli ve kırık bölgesi oynatılmamalıdır.

• Hemen 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.
• Yaranın üzerine temiz veya steril bir örtü koyun.
• Kanamayı kontrol etmek için kemiğin üzerine doğrudan baskı uygulamayın.
• Yaralı uzvu bulunduğu pozisyonda destekleyin.
• Kişiyi gereksiz yere ayağa kaldırmayın veya yürütmeyin.
• Sağlık ekipleri gelene kadar kişinin bilincini, solunumunu ve genel durumunu gözlemleyin.

Burkulma ve Kırıklarda Yapılmaması Gerekenler

• Yaralı eklemi veya kemiği yerine oturtmaya çalışmayın.
• Kırık şüphesi olan kişiyi yürütmeyin.
• Şiddetli ağrıya rağmen bölgeyi hareket ettirmeyin.
• Doğrudan cilde buz, sıcak su torbası veya ısıtıcı uygulamayın.
• Şişlik bulunan bölgeye çok sıkı bandaj sarmayın.
• Açık yaraya pamuk, krem, merhem veya toz uygulamayın.
• Dışarı çıkmış kemiği içeri itmeye çalışmayın.
• Doktor önerisi olmadan rastgele ağrı kesici vermeyin.
• Yaralı kişiyi gereksiz yere taşımayın veya pozisyonunu değiştirmeyin.

Hangi Durumlarda Acil Yardım Alınmalıdır?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Kemiğin dışarı çıkması veya açık yara bulunması
• Belirgin şekil bozukluğu ya da uzuvda anormal açı oluşması
• Kontrol altına alınamayan veya yoğun kanama
• Parmaklarda ya da ayak parmaklarında soğukluk, solukluk, morarma veya hissizlik
• Şiddetli ve giderek artan ağrı
• Yaralı bölgenin tamamen hareket ettirilememesi
• Baş, boyun, sırt veya omurga yaralanması şüphesi
• Birden fazla bölgenin yaralanması
• Bilinç kaybı, solunum güçlüğü veya genel durum bozukluğu

Çocuklarda Burkulma ve Kırıklarda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Çocuklarda kemik ve eklem yaralanmaları bazen dışarıdan hafif görünebilir. Buna rağmen şiddetli ağrı, devam eden topallama, kolu kullanmama, belirgin şişlik veya hareket kısıtlılığı varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Çocuğu yaralı bölgeyi kullanmaya zorlamayın ve ağrılı alanı masaj yaparak ovmayın.

Burkulma ve Kırık Arasındaki Fark Kesin Olarak Nasıl Anlaşılır?

Burkulma ve kırık belirtileri birbirine benzeyebilir. Kesin değerlendirme için sağlık profesyonelinin muayenesi ve gerektiğinde röntgen gibi görüntüleme yöntemleri gerekir. Bu nedenle “hareket edebiliyorsa kırık değildir” düşüncesi doğru değildir. Bazı kırıklarda kişi sınırlı da olsa hareket edebilir veya üzerine basabilir.

İlk Yardımdan Sonra Ne Yapılmalı?

Yaralı bölge desteklenmiş olsa bile tıbbi değerlendirme gerekebilir. Şişlik ve ağrı azalmıyorsa, morarma artıyorsa, kişi uzvunu kullanamıyorsa veya belirtiler birkaç gün içinde düzelmiyorsa doktora başvurulmalıdır. Tanı konulmadan spor, ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersizlere başlanmamalıdır.

Önemli not: Bu bilgiler genel ilk yardım amaçlıdır ve tıbbi muayenenin yerini tutmaz. Ciddi yaralanmalarda, kırık şüphesinde veya kişinin genel durumunun kötüleştiği durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi’nden yardım alınmalıdır.